Pod ostatnim postem na temat TWERK na Instagramie Nimfinity, dostałyśmy bardzo ciekawy (hejterski) komentarz… Jego autor oburzył się tańczeniem w spodenkach lub majtkach i przepowiedział STRASZNĄ przyszłość! W której to tancerze występują NAGO i to NADAL TANIEC… Cóż… Taniec nago — czyli wykonywany przez nagie lub częściowo nagie ciała — był obecny w historii tańca od starożytności aż po współczesność, i miał różne znaczenia w zależności od epoki, kultury i kontekstu artystycznego. Oto przegląd najważniejszych momentów, kiedy nagość w tańcu pojawała się na scenach i w kulturze. Odpowiadamy Panu hejterowi i edukujemy!

Starożytność a nagość w tańcu

To chyba nikogo nie zaskoczy, ale w starożytności nagość była powszechnym zjawiskiem! W sztuce, rzeźbiarstwie czy na scenie. Nasi przodkowie patrzyli na ciało trochę inaczej… Zamiast uznawać je za siedlisko wszelkiego zła i wyuzdania, zachycali się jego doskonałością!

Starożytny Egipt i Mezopotamia

• Taniec często łączył się z rytuałami religijnymi i kultami płodności. Kapłanki i tancerki mogły tańczyć nago lub półnago, szczególnie w rytuałach ku czci bogiń (np. Izydy, Inanny).

• Nagość miała wymiar sakralny, symbolizowała czystość i bliskość z naturą czy bóstwem.

Starożytna Grecja

• W misteriach eleuzyjskich oraz innych kultach (np. ku czci Dionizosa) również mogła pojawiać się nagość, często w kontekście ekstatycznym i transowym.

• Grecy podziwiali ludzkie ciało jako wyraz harmonii i piękna — nagość nie była wstydliwa, lecz naturalna i estetyczna.

Starożytny Rzym

• Często przekraczano granice obyczajowości: w niektórych przedstawieniach mimicznych (mimae, pantomimy) pojawiali się nagie tancerki lub aktorzy.

• Nagość była często elementem rozrywki, ale też sposobem szokowania publiczności.

Średniowiecze i renesans: naga prawda

Średniowiecze to czas dominacji Kościoła, rozwoju feudalizmu oraz krucjat i zamków. Epoka ta łączyła świat duchowy z rycerskim etosem, a jej kultura opierała się głównie na religii i tradycji. Nie jest to ogólnie moja ulubiona epoka – brak higieny, zaściankowość, bezsensowne wojny… Czy chcemy wracać mentalnie do średniowiecza? Serio?

• W średniowieczu nagość była silnie tabuizowana z powodów religijnych — taniec nago praktycznie zanikł jako publiczne zjawisko.

W Renesansie natomiast mamy powrót do starożytnych wzorców.  Dlatego choć taniec nago nie był szeroko praktykowany — pojawiał się sporadycznie jako element alegorii lub mitologicznych przedstawień, często w sztuce wizualnej bardziej niż na scenie.

XIX/XX wiek – początek rewolucji tanecznej

Loïe Fuller i Isadora Duncan (koniec XIX w., pocz. XX w.)

Moje dwie ulubione reformatorki, wizjonerki i odważne kobiety! Jak nagość w tańcu przejawiała się u nich? Są one swoimi przeciwieństwami, dlatego dla kontrastu, przytoczę obie poniżej.

Zarówno Loïe Fuller, jak i Isadora Duncan miały OGROMNY wpływ na to, jak taniec zaczął traktować ciało, strój i wyraz — zupełnie inaczej niż w klasycznym balecie. Chociaż obie działały na przełomie XIX i XX wieku, ich podejście do stroju, nagości i cielesności było bardzo różne. Oto jak to wyglądało:

Loïe Fuller – TANIEC ŚWIATŁA I MATERII

Fuller podchodziła do kostiumu w następujący sposób:

• Jej znakiem rozpoznawczym były rozległe, jedwabne kostiumy, często wsparte prętami, które potęgowały wrażenie płynącego, falującego ruchu.

• Ubrania zasłaniały całe ciało — w zasadzie znikała jako kobieta, a stawała się świetlną formą.

• Eksperymentowała z oświetleniem scenicznym, kolorami i przezroczystościami materiałów.

Cielesność i nagość

• Jej taniec był niedotykalny, niecielesny – chodziło bardziej o iluzję ruchu i światła niż o ekspresję ciała jako takiego.

• Paradoksalnie, choć ukrywała ciało, była uznawana za nowatorską, bo zmysłowość wychodziła z ruchu i światła, nie z nagości.

Nagość w tańcu Isadory Duncan

Jak do stroju podchodziła słynna bosonóżka? Nagość w tańcu Isadory Duncan:

• Tańczyła w prostych, zwiewnych tunikach inspirowanych starożytną Grecją — lekkie, często przezroczyste, bez gorsetu, bose stopy.

• Jej strój miał być przedłużeniem ciała, nie maską — odejście od baletowego przepychu i sztywności.

Cielesność i nagość

• Ciało było święte i naturalne — Duncan nie tańczyła nago dosłownie, ale jej stroje były tak lekkie, że sugerowały cielesność i bliskość z naturą.

• Jej taniec to manifest wolności, kobiecego ciała i ducha, często odczytywany jako przedsmak kobiecej emancypacji.

Rudolf Laban i Mary Wigman

• Tancerze związani z ekspresjonizmem (Niemcy, lata 20. XX wieku) wprowadzali bardziej cielesny, emocjonalny taniec. Nagość lub półnagość pojawiała się jako środek wyrazu wewnętrznego stanu.

• obcisłe trykoty i beżowe kolory kostiumów miały też nagość symbolizować.

Nagość w tańcu XX i XXI wieku – Taniec współczesny i performans

XX i XXI wiek to Teatr Tańca, odważne produkcje, eksperymenty i ciągłe próby zaskoczenia publiczności… Jak się to ma do nagości?

1. Pina Bausch

• W swoich przedstawieniach często posługiwała się cielesnością i nagością jako metaforą wrażliwości, upokorzenia, wolności lub przemocy.

2. Annie Sprinkle, Carolee Schneemann, Marina Abramović

• Chociaż nie są stricte tancerkami, ich działania performatywne z pogranicza tańca i sztuki ciała były przełomowe w wykorzystaniu nagości jako narzędzia krytyki społecznej i feministycznej.

3. Ohad Naharin (Gaga movement)

• Choć sam Naharin nie promuje nagości jako głównego środka, ruch Gaga skupia się na głębokim kontakcie z ciałem — w niektórych performansach nagość pojawia się jako element „prawdziwego” kontaktu z sobą.

4. Jan Fabre, Jérôme Bel, Alain Platel

• Ci twórcy współczesnego teatru tańca i performansu otwarcie eksplorują cielesność, seksualność i społeczne tabu — nagość w ich spektaklach bywa celowym narzędziem konfrontacji.

Podsumowanie

Taniec nago nie jest nowym zjawiskiem. Od rytualnych praktyk starożytnych po eksperymenty współczesnych choreografów, nagość w tańcu służyła różnym celom:

• rytualnym (kontakt z bóstwem),

• estetycznym (celebracja ciała),

• politycznym (krytyka norm),

• emocjonalnym (ekspresja wewnętrznych przeżyć).

Teatry, spektakle, teledyski, performansy regularnie obcują z nagością, a ludzkie ciało jest… Cóż, ludzkie! Takie style tańca jak twerk, dancehall, high heels, taniec brzucha, w których ciało jest odkrywane i podkreślane – nie są także niczym nowym.

Kostium do tańca ma podkreślać, dodawać charakteru, skupiać uwagę widza i być użytkowy! Karnawał w RIO, festiwale muzyki SOCA, imprezy na Jamajce… Cielesność i niemal nagość są tam normalne, pytanie, czy nasz hejter jest gotów to zrozumieć? ;)